History with AudioShaheed Singh Lifes StoryShaheedi PurabTouching Sikh Stories

Shaheed Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala | 29th July 1992 | Reward of Rs. 4,00,000

Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala

Shaheed Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala | 29th July 1992 | Reward of Rs. 4,00,000
Shaheed Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala
Religion Sikh
Date of birth 1964
Place of birth Village :- Budh Singh Wala, District Faridkot , near Baghapurana
Date of Martyrdom 29th July 1992 (aged 28)
Place of  Martyrdom Ludhiana.
Parents : Sardar Nashatar Singh & Mata Surjeet Kaur. Grandfather – Bhai Kehar Singh
Brother/Sisters :  3 Brothers and 1 Sister (Bibi Gurcharan Kaur).
Wife :
Children :  —
Other Details
Affiliation Chief of Khalistan Commando Force , Sikh Freedom Movement
Known for  The 3rd chief of Khalistan Liberation Force – a Sikh Freedom movement forcefully suppressed in Indian administered Punjab. Many human rights violations carried out by India have been documented regarding the Khalistan Movement

After the Shaheedi of Bhai Avtar Singh Brahma, Bhai Gurjant Singh was appointed the new commander in chief of K.L.F.

Bhai Sahib Accepted Challenge of S.H.O and Meet Face to Face

Shaheedi Bhai Sahib was martyred in Ludhiana, model town extension near to a house by police personnel when he was 28 years old on 29th July 1992

Birth & Family

Born in 1964: Son of S. Nashatar Singh & Mata Surjeet Kaur, Faridkot Dist, near Baghapurana, village Budh Singh Wala. Paternal Grandfather – Bhai Kehar Singh

mother of Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala
Mother of Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala

His father – Jathedar Nashatar Singh had a common farmers living. Sikhi was flourishing in the family for generations. Gurjant Singh had three brothers and a sister, he was the third-eldest out of the sons. He only studied to the 5th grade and he had to leave his studies, as his family needed him to work, as they were not that well off. Bhai Sahib was religious from a young age and met Sant Jarnail Singh Jee Khalsa Bhindra Vale on numerous occasions. He started helping around the house and started farming along with his brothers on the family farm. He never tired doing work and never lost faith whilst the family went through hardships, but was always in Chardi Kala.

Shaheedi of Bhai Sahib Grandfather

The governments carnage reached the Moga area and the Bibi Kahn Kaur Gurdwara was surrounded by armed police, indiscriminate firing was opened on sangat and many were drenched in blood and attained Shaheedi, Bhai Sahibs paternal grandfather Bhai Kehar Singh was one of the Shaheeds of this incident. Bhai Sahib had much affection for his grandfather.

Bhai Sahib & Bhai Sahib Brother Arrested and Tortured

The Shaheedi of his grandfather had a deep effect upon his tender heart at the age of 18 years. The government tyranny making its way throughout the Moga area, arrived at Bhai Sahibs village. Bhai Sahib was arrested and imprisoned in Ferozepur jail for one and a half years. Bhai Sahib had just been released from jail when the police re-arrested him and his brother Bhai Jagroop Singh for murder. In the ensuing interrogations of the police both Bhai Sahib and his brother were tortured severely. When they were released after 8 days of torture, they both could not walk, they both got home in the evening. On the same night the police again entered their house and took their father, brother and paternal uncle into custody.

Bhai Sahib, after undergoing all this oppression and torture decided to live the life of serving the Panth and left his home, to protect and fight for the rights of the people of Punjab. A tornado of fighting for justice was invested within him, after undergoing torture and oppression at the hands of the authorities. From the outset Bhai Sahib worked alongside Bhai Varyam Singh Khapia Vale – after his Shaheedi, Bhai Sahib worked under the leadership of Bhai Aroor Singh of K.L.F. Slowly, slowly Bhai Sahibs fame grew due to the missions he completed and the enemy started to fear for their safety. When the enemy used to hear the name of Bhai Sahib they used to shiver with fear.

 Bhai Sahib had undertaken the leadership of Khalistan Liberation Force

After the Shaheedi of Bhai Avtar Singh Bhrahma in 1987. Under Bhai Sahibs leadership K.L.F completed numerous successful missions and became one of the leading freedom fighting outfits. K.L.F was founded by Bhai Aroor Singh in 1986, Bhai Budh Singh Wala was appointed Lieutenant General then, Bhai Budh Singh Wala was the 3rd Chief of K.L.F. He was respected as the mastermind and most intelligent, Sikh freedom fighter.

Assasination Of Ssp Gill & Brar – By Bhai Budhsinghwala – (14.12.1987)

In the early morning hours on 14.12.1987 SSP Brar along with SSP Gill were busy in doing exercises for their physical fitness. Bhai gurjant singh budhsinghwala and a fellow singh put on their tracksuits pretending to be sportsmen and opened fire upon these two dusht SSP officers, as a result of which both the officers died on the spot.

Bhai BhudhSinghWala

This kavishari vaar is a recording from 1988 and does not mention bhai budhsinghwalas name as it was kept undercover at the time of this action.

A Nihang Give informed to the Police

A Nihang who used to live in the same village as Bhai Sahib, informed the police on numerous occasions of Bhai Sahibs actions and whereabouts. This informant helped the police arrest and torture Bhai Sahib on numerous occasions. Bhai Sahib was arrested and sent to Faridkot jail on one of these occasions. Upon release from jail – on bail, instead of going home, Bhai Sahib went directly to Shaheed Bhai Varyam Singh ‘Khapta Vale’ and became once again engrossed in seva. Bhai Sahib caught the Nihang informant and poured petrol over him and burnt him alive in the middle of the village. People of the surrounding area were happy and ecstatic at the elimination of this Nihang who caused much distress to the inhabitants of the locality.

Bhai Sahib Family were Tortured and Harassed by Police

Bhai Sahib started bringing many oppressors to justice and the police started to repeatedly harass the family of Bhai Gurjant Singh. His brothers were severely tortured and subsequently jailed. Bhai Sahib’s sister’s (Bibi Gurcharan Kaur’s) family were tortured and harassed on a number of occasions. To try to retract Bhai Sahib from his seva – the authorities used oppressive tactics of the worst kind. His paternal Uncle Chand Singh and paternal cousin Bhai Joga Singh were martyred in a fake police encounter. His mother, father, and brothers were also terrorised. But Bhai Sahib was steadfast and did not retract an inch from his resolve.

After seeing the effectiveness of Bhai Gurjant Singh, the butcher D.G.P. Ribeiro got the most brutal S.H.O. Mith Singh appointed at the Bage Purane Police station, which was adjoining to Bhai Sahib’s village in Thana Baga.

SHO Mith Challenged to Bhai Sahib Father

The S.H.O made Bhai Sahib’s family his target for meting out police brutality and being unjust, this brute got the front iron gate from Bhai Sahibs house removed and placed it at the police station. He humiliated Bhai Sahib’s father by dragging him by the hair, in the heat of the Punjabi summer in front of the police station and made a public display of torturing Bhai Sahib’s father. He challenged Bhai Sahib’s father to “go get your tiger of a son to come and face me, face to face.”

Bhai Sahib Accepted Challenge of S.H.O and Meet Face to Face

Bhai Sahib learnt of the atrocities meted out to his family, and after a while he made plans to avenge these evil actions. He along with his 3 associates Bhai Lakhvinder Singh Lakha village Dhole Ke, Ajmer Singh Lodhivaal and Bhai Darshan Singh Tarkhanbad, exterminated the S.H.O at the police station whilst he was under the guard of his bodyguards. After removing the S.H.O, Bhai Sahib and his associates fired at the police in the police station, but they locked themselves in out of fear and did not dare to return fire. Bhai Sahib and his associates left the police station at 7.30am with such calmness and braveness, no police official had the courage to even follow the Singh’s after they left. The newly appointed S.H.O got the very same iron-gate reinstated at Bhai Sahib’s house.

Bhai Sahib put many oppressors to justice and he worked with Bhai Jarnail Singh Halivara (Longowal Kand), Varinder Singh Daka, Amar Singh Maan, Binderjeet Singh Dune ke, Manjeet Singh Mini Baba Moga, Amrik Singh Dune Ke, Kulvant Singh Kukrana, Gurmeet Singh Machaki, Manohar Singh Teera, whilst completing his missions. After the Shaheedi of Bhai Avtar Singh Brahma, Bhai Gurjant Singh was appointed the new commander in chief of K.L.F., Bhai Sahib and his associates eliminated the following oppressors: S.S.P Gobind Ram, S.S.P A.S.Brar – Patiala, S.P. Patiala – R.S Gill, S.P. Detective R.S.Tiwara, D.S.P Tara Chand Jagroan and in turn avenged the deaths of many Shaheeds.

Bhai Sahib also Seriously injured the Following Oppressors:

D.G.P Mangat, S.S.P Sumedh Saini, S.P Kehar Singh. Other prominent successes of Bhai Sahib were the Punjab Congress Vice President Lala Bagvan Daas who was eliminated along with his bodyguards at Jaito, ex-treasurer Balwant Singh was eliminated in Chandigarh, Magistrate Goyal Moga was eliminated after getting his armed guards to surrender and he kidnapped the Romanian diplomat L. Radu and got the message across to the global media about the Sikh struggle and state oppression. The son of the S.S.P Des Raaj Sharma of Tarn Taran was kidnapped in order to get Bhai Sahib’s associates freed from the police, this was the first time a hostage was taken for political demands in Punjab and Bhai Sahib’s friends were freed.

Attend Shaheedi

There was a bounty/reward of Rs. 400,000 upon his head. Bhai Sahib was the most wanted Sikh freedom fighter and he was believed to be the mastermind of many successful actions against the authorities. The Ludhiana police had received confirmed intelligence reports that Bhai Sahib and other freedom fighters were holding a meeting at Model town extension – in house no. 95. The police along with the assistance of the army at about 10pm surrounded the house and ordered the inhabitants of the house to open the gate, but the house owner replied that he had dignitaries in attendance. According to the police the Singh’s tried to escape through the back of the house, but the police had already surrounded the house and opened fire on the Singhs, one Singh got injured in the firing. Bhai Budh Singh Wala did once again try escaping but due to the heavy fire he was martyred in the exchange of fire. The police claimed in their press release that Bhai Sahib was martyred within the house but all other accounts of eyewitnesses said that Bhai Sahib was martyred about 50 meters from the house in an alleyway.

This police operation was carried out by the S.S.P of Ludhiana ‘Chotpadhiea’ & D.S.P D.S.Gill. There were large engravements made upon the grass around the house – where the police had entrenched themselves. The police did not return Bhai Sahibs body to his relatives.

Bhai Sahib was a freedom loving spirit who did not enter controversies with others and all Sikh Jathebandhi’s/Organisations respected Bhai Sahib. Bhai Sahib used to speak very little, due to which he was able to command K.L.F for a relatively long time. Bhai Budh Singh Wala was said to be wanted for 37 accomplished actions by the police.

The people began to admire and respect Bhai Gurjant Singh more and more as time went by, as he was dead against thieves and robbery and he put numerous such thieves to justice.

Last Days
An International Human Rights Organisation Report

Gurjant Singh was staying with one Kaur Singh, an ex-Havaldar, at his resident in the locality. Kaur Singh testified his good morals and civilised behaviour. Mrs Kaur Singh used to identify him as her cousin. Thus, an uncle-niece relationship had developed between Budhsinghwala and Kaur Singh’s three daughters- Kamaljit Kaur, Rajinder Kaur and Harinder Kaur. He had a reciprocal friendship with the locality residents with whom he used to play games, when free. Kaur Singh, it is learnt, was accustomed to visit the local Gurdwara in the evening and used to return home before 9 PM positively.

On the fateful night, he dilly-dallied to leave the place even up to 10pm, when his acquaintances left him at the Gurdwara where from he was escorted by two plain clothed policemen to the police headquarters, after 11pm. At his place, however, another drama was being enacted. At about 10.00pm, Bhai Budhsinghwala was dressing up his bed in the veranda of the house.

His weapons were still lying inside the room when the house was stealthily encircled by the police. He rushed towards the room but finding its door bolted from inside, ascended the stairs and from the roof jumped into the vacant plot behind. Seeing police officers surrounding the area, he managed to reach the adjoining plot, occupied by some migrant labourers from Uttar Pradesh. A police party happened to pass by that plot

Gurjant Singh being unarmed remained out of their way. When that party returned to the same side, he presumed that the other side was clear of the police. He left his position and came on to the road. At this juncture, he was detected and the police started firing on him from all sides.

As a result of this firing Bhai Gurjant Singh was shot, he fell down and succumbed to bullet injuries, just outside the vacant corner plot.” He attained Shaheedi on 31st July 1992 at the age of 28 years.

The police immediately picked-up two migrants from UP, Bishamber and Chalitter, who were eyewitness to the whole drama as Budhsinghwala had taken shelter in the plot under their occupation. They were kept in illegal custody for two days. Even when the IHRO team contacted them, they were very reluctant to tell the true story. Moreover, some other residents of the locality, who saw the whole act through their windows etc, were hesitant to disclose their identity and preferred anonymity for fear of police reprisals. On the other hand, the police have provided permanent security at the residence of Kaur Singh, though he himself is still in police protective custody but other members of his family were released a couple of days after the incident.

The police has alleged that the “encounter” lasted for about one a half hour and 1056 rounds were fired and those too, mainly in a few minutes around 10.15 PM, whereas four shots were heard at 5 AM next morning. It appears that those were fired by the CRPF, so as to join the action, because according to some eye-witnesses CRPF personnel were not seen at night. The police version about two grenades having been hurled upon them by Gurjant Singh does not hold ground as nobody in the locality heard any explosion, nor did the IHRO team find signs of any explosion in the area.

The weapons allegedly recovered on and near the body of Budhsinghwala were planted by the over-enthusiastic police officers, after he was killed. The residents of the colony were not allowed to venture out of their houses, right from 10 PM to 6 AM, next morning.

The way an unarmed Gurjant Singh was killed by the police and was later shown to have been killed in an armed encounter, is a clear indication that in the process of eliminating the Sikhs who are nonconformists to the state, the Indian Government can throw to the winds, all Indian as-well-as universal laws and norms.

Police Report Of The Encounter

Gurjant Singh Budhsinghwala, chief of the Khalistan Liberation Force, was killed on July 29, 1992 at about 10 PM in a “Police encounter” staged in the Model Town Extension, Ludhiana, while he was staying at 95/A, Model Town Extension, with one Kaur Singh, an ex-Havaldar of the Indian Army. The police version of the “encounter” is narrated in the FIR Number 135 dated 30.7.92. U/s 307 IPC, 25 Indian Arms Act, 4/5 Indian Explosives Act and 3/4/5 of Terrorist and Disruptive Activities (Prevention) Act, registered at the Police Station Civil Lines, Ludhiana at the instance of Mr Balwant Singh Gill, Superintendent Police (Detective) Ludhiana.

The FIR describes, inter alia, the event as below:

On the basis of information to SSP Sidharath Chattopadhya that the top leadership of the Khalistan Liberation Force was to meet in Block ‘A’ of the Model Town Extension colony, in order to chalk out a programme to commit some heinous crime in Ludhiana city. I along with (a list of persons) reached the pointed house and warned the accused to surrender. Instead, they replied in heavy firing. Our party, in order to defend ourselves and to capture the accused, resorted to firing while in crawling position. Meanwhile, a suspect ascended the roof through the staircase and jumped over to the rear of the house. Notwithstanding the danger to our lives, I and the SSP, along with our posse went to the roof and jumped over the suspect. In the meantime, Inspector Manmohan Singh of CIA, along with his force, came to the fore, while crawling. And after encircling the suspect, he started firing. Finding himself trapped, the suspect managed to reach the adjoining vacant plot by scaling the boundary wall and started firing on the SSP and myself (BS Gill). He threw two hand grenades upon us, but in spite of the powerful explosions, we survived.

After removing some bricks from the boundary wall, we fired, through the holes. The firing continued for about one and a half hour. When the firing ceased, we searched the area with the help of a search light and located the dead body of the suspect youth in a corner of the enclosure. One AK-47 rifle No: CC-1 x 17024475, with five live cartridges in the magazine and two empties were lying beside him. 45 live rounds of Dragon rifle were found in the bag hung around his chest. A small diary containing currency notes worth Rs. 150/- was also recovered from his pocket. Bhai Gurjant Singh Budhsinghwala, Chief General of Khalistan Liberation Force, was written on the diary. 70 empties of Ak-47 were lying near the corpse. On house search, we recovered two rocket launchers, along with rockets, 5 Kg explosive material and 3 live detonators with wire on the roof, and 35 empties of AK-47 from the courtyard. In all 951 rounds were fired by the police, the break-up being; SSP-60, SP(D)-50, DSP Narinder Pal Singh-150,DSP Nachhattar Singh-135, DSP Gurmail Singh-175, Inspector Manmohan Singh-160, SSP’s party-145, SP’s party-72 and CRPF-4. As the accused had fired upon the police party with the intention to kill them, he committed offence under section 307- IPC, 25/27 Arms Act, 4/5 Explosives Act and 3/4/5 of TADA (P) Act and this document is sent to the police station for registration of the case.

Balwant Singh Gill SP (D)
30.7.92 at 3:00am

Read in Punjabi


ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਧਰੂ-ਤਾਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ-

ਸ਼ਹੀਦੀ 29 ਜੁਲਾਈ 1992
ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਬੜੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਮੰਨਣਗੇ ਕਿ ਜੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹਕੂਮਤੀ ਢਾਂਚਾ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਅਸਾਲਟਾਂ’ ਦੇ ‘ਬਰੱਸਟ’ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣੇ ਸੀ। ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ੱਫਣ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਨਿੱਤਰਨਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ
ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
।ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੌਮੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਮਗਰੋਂ ਝੂਠੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਅਣਖ਼-ਗ਼ੈਰਤ ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ ਸਿੱਖ ਜਵਾਨੀ ਨੇ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਝੱਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜੇ ਜੂਝ ਕੇ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ੧੯੬੪ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਕੋਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਬਾਘਾਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਹੈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲ਼ੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਨਕਲ਼ੀ ਨਿਹੰਗ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਮੁਖ਼ਬਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਆਏ ਦਿਨ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਟੱਬਰ ਲਈ ਬਿਪਤਾ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਾਦਾ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਥਾਣੇ ਵਾਲ਼ੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵੇਲ਼ੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ ਦੇ ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਟੱਬਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰਦੇ। ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ, ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਕੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਥਕ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਧਿਆਨ ਜਾਣਾ ਸੀ? ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਉਮਰੋਂ ਖੁੰਝ ਗਏ। ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੜੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿਘ ਵੀ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਬੜੇ ਦਲੇਰ ਤੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਸਨ। ਨਕਲੀ ਨਿਹੰਗ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੇ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਲਾਂਬੂ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਮੌਕਾ ਭਾਲ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰੰਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਕਲੀ ਨਿਹੰਗ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਮੁਖ਼ਬਰ ਸੀ। ਮੁਖ਼ਬਰ ਨਿਹੰਗ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਕੋਲ਼ ਮਗਜ਼ ਮਾਰਨਾ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਪਿਸਤੌਲ ਆ, ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਫੱਟ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਣਾ। ਪੁਲੀਸ ਉਸ ਦੇ ਆਖੇ ਲੱਗ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਗਰ ਹੀ ਪੈ ਗਈ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ, ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਿੱਤ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੁਲੀਸ ਤੇ ਹਕੂਮਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕੋਹਝ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੌੜੇ ਸੱਚ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੜਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ ੧੯੮੪ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਕਾਹਨ ਕੌਰ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਮੋਰਚਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਗਾ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੰਥ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਹਰ ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਬਣਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸ. ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵੀ
ਰੋਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਸੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਵੇਖ ਹੀ ਚੁੱਕੇ ਸੀ, ਪਰ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸਮੇਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀ ਸੋਚ ਹੈ? ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਪੰਥਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ੨੬ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੮੪ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਨੇ ਮੋਗੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਕਾਹਨ ਕੌਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਕਾਲਸਰ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਦੀ ਗੋਲ਼ਾਬਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਡੇਢ ਦਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਲਈ ਬੜੀ ਔਖ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਘੇਰਾ ਤਾਂ ੧੭੦੪ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਚੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਜਦ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ੪ ਮਈ ਤਕ ਘੇਰਾ ਨਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ੧੦-੧੦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ ਕਰਨਗੇ ਤੇ ਜੇ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਨੇ ਗੋਲ਼ੀ ਚਲਾਈ ਤਾਂ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾਉਣਗੇ। ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ੩ ਮਈ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਘੇਰੇ ਦੌਰਾਨ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਾਦੇ-ਪੋਤੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬੜਾ ਸੀ। ਬੇਚੈਨੀ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਮੋਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਾਲ਼ੇ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ਼ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਘੇਰਾ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਈ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੱਦਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਚੋਟੀਆਂ ਖੁਰਦ, ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ, ਭਾਈ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਮਹੇਸ਼ਰੀ, ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਮਹੇਸ਼ਰੀ, ਭਾਈ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦਪੁਰਾਣਾ,ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੁਗਾਵਾਂ, ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੰਗੇਆਣਾ ਤੇ ਭਾਈ ਮਨਧੀਰ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ ਸਿੱਧੇ ਸੰਤਾਂ ਕੋਲ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਬੜੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸਨ ਤੇ ਮੋਗੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਸਤਕਾਂ ਤੇ ਪੰਥ ਦੋਖੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹਣੀਂ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਦੀ ਇਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੀਝ ਵਿੱਚੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।

੧੯੮੪ ਦਾ ਘਲੂਘਾਰਾ

ਅਜੇ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੀਤਿਆ ਕਿ ਜੂਨ ਮਹੀਨਾ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਧਾੜਵੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਕਰਫ਼ਿਊ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸਮੇਤ ੩੮ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੈਂਕਾਂ, ਤੋਪਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਚੜ੍ਹ ਆਈਆਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਲਟਰੀ ਨੇ ਕਹਿਰ ਢਾਹਿਆ। ਹੋਰਨਾਂ ਥਾਂਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਗੋਲ਼ਾਬਾਰੀ ਹੋਈ। ਮੋਗੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਹੋਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੇਸ ਪਾ ਕੇ ਮੋਗਾ ਸਬ-ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਗੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ- ਪਛਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੋਗੇ ਏਰੀਏ ਦੇ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ਼ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰੀਕ ਉੱਤੇ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਜੀਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਘਲੂਘਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲ਼ਣ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਗੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਦਰਦ ਨਾਲ਼ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਲ਼ੇ, ਜਿਹੜੇ ਕੌਮ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ਼

ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਘਲੂਘਾਰੇ ਮੌਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਮਾਰਚ ੧੯੮੫ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਮਿਰਚੀਆ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਆਰਮਡ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਬਾਬਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਆਲਗੜ੍ਹ, ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਨੰਦੀ, ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਕਾ (ਅਖਾੜਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ) ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਕੀਮ ਬਣੀ ਕਿ ਮੁਜ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਜ ਲਾ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਰੋਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਟਾਊਟ ਸੀ, ਨੇ ਮੁਖ਼ਬਰੀ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ੨੪ ਜੂਨ ੧੯੮੫ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਨੇੜੇ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਵੀ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੱਜ ਮਿਰਚੀਆ ਕਤਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਰਪੰਚ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਰਹੇ ਪਰ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕੜਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਸਾਦਿਕ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਥਾਣੇਦਾਰ ਲੱਗਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅੱਕ ਚੱਬਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਬੜੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ਼ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਏ ਤੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਹੱਥ ਮਲ਼ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਗਈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨੰਬਰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਲੱਗਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਲਿਆ।

ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ

ਓਧਰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਬਰਨਾਲ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਮੌਕੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਰੋਡੇ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਈ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ ਧੱਲੇ ਕੇ, ਭਾਈ ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ ਮੋਗਾ, ਭਾਈ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿੰਨੀ ਬਾਬਾ, ਭਾਈ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ, ਭਾਈ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਕਿਸ਼ਨਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਬਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਨੇਕੇ ਆਦਿਕ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਹੋਇਆ। ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਗੂ ਭਾਈ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ਾ ਨਕਲ਼ੀ ਨਿਹੰਗ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਹਥਿਆਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਾਘੇਪੁਰਾਣੇ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਲੂਤੀਆਂ ਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੁਖ਼ਬਰ ਓਵੇਂ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੈਰ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਰੋਡੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਟਾਊਟ ਨੇ ਵੈਰ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸੀ.ਆਈ.ਏ. ਸਟਾਫ਼ ਵਿਖੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਸ਼ੱਦਦ
੩ ਮਾਰਚ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਜੈਤੋ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਏ। ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸੀ.ਆਈ.ਏ. ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਬੁੱਚੜ ਥਾਣੇਦਾਰ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਕੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਰਾਉਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟਾਊਟ ਧੰਨੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭਰਾ ਸ. ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਸੰਤੂਵਾਲ਼ੀਆ
ਨਾਮੀ ਸਿੰਘ ਪੁਲੀਸ ਕੋਲ਼ ਇਕਬਾਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਧੰਨੇ ਟਾਊਟ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੋਧਿਆ ਹੈ। ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧੰਨੇ ਨੂੰ ਸ. ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਡੀ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਖ਼ਰ ਭਾਈ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਭੰਨੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਘਰ ਆਏ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲ਼ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਘੱਲ ਕਲਾਂ ਰਿਵਾਲਵਰ ਸਮੇਤ ਕਾਬੂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਤ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਛਾਪਾ ਵੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਘਰ ਨਾ ਰਹੇ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਬਚਾਅ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਗੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬੜਾ ਨੀਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ਾ ਨਕਲ਼ੀ ਨਿਹੰਗ ਵੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਫੜਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਰਿਹਾ

੧੮ ਮਾਰਚ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਹਕੂਮਤੀ ਕਾਰਿੰਦਿਆਂ ਨੇ ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਨੂੰ ਟਰੇਨ ਹੇਠ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਖ਼ਸ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।੨੮ ਮਾਰਚ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ‘ਜੂਲੀਅਸ ਫ਼ਰਨਾਡਿਜ਼ ਰਿਬੈਰੋ’ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ‘ਗੋਲ਼ੀ ਬਦਲੇ ਗੋਲ਼ੀ’ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲ਼ ਗਈ। ਪੁਲੀਸ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗੱਭਰੂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਛੁਡਵਾ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਵਾਹ ਭਲੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਨਕਲ਼ੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਕਿ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕੀਤਿਆਂ ਜਾਨ ਗਵਾਉਣ ਨਾਲ਼ੋਂ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ਼ ਟੱਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੋਧੇ ਜਾਣ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ‘ਮਾਲਵਾ ਕੇਸਰੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ’ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ।

ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਵਾਦ

ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਦੇ ਭੋਗ ਸਮਾਰੌਹ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਰੋਡੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਜਦੋਂ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਹਰੇ ਮਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਉਤੇ ਪਥਰਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਉੱਪਰ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ ਸੀ। ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਵੱਲ ਬਰਨਾਲ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਬੜੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਸੀ ਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸ਼ਰੇਆਮ ਵੰਗਾਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਰ ਬਰਨਾਲ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਚੈਲੰਜ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਜੁਝਾਰੂ ਕਿਸੇ ਢੁਕਵੇਂ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸੋਧਾ

ਅਜੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੇ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਪਾਈ ਭਾਜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੋੜੀ ਕਿ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਿਬੈਰੋ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਤ ਗਿਆਨੀ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਹੈ। ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਭਰਾਤਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸੀ.ਆਈ.ਏ. ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਬੁੱਚੜ ਥਾਣੇਦਾਰ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ਕੀ ਨੇ ਬੜਾ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਖੁਸ਼ਕੀ ਨੇ ਬੜੀ ਅੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਨੇ ਹੀ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਪੂ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਰਾਹੀਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਦਾ ਮੇਲ ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਰਾਏਪੁਰ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਜੁਝਾਰੂ ਸਨ। ਇਸ ਮੇਲ- ਮਿਲਾਪ ਸਦਕਾ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਸ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੜਾ ਬਲ਼ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਜੁਝਾਰੂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਲੱਖਾ, ਮੋਹਣੀ, ਪੱਪਾ, ਉੱਜਲ ਆਦਿਕ ਨਾਂਵਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦੇ ਸੀ। ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ੀ ਬੱਬਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ਕੀ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਕੰਡਾ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਥਾਣੇਦਾਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ। ਅੰਤ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਉਮਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੀਹਲਾ (ਸੰਗਰੂਰ) ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਈ ਕਿ ਉਹ ਭੇਤ ਕੱਢੇ। ਭਾਈ ਬੀਹਲੇ ਨੇ ਬਠਿੰਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਖੁਸ਼ਕੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਪਿਓ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਥਾਣੇਦਾਰ ਬਠਿੰਡੇ ਆਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀ। ਪਰ ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਮਿਤ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੋਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫੇਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਬੀਹਲੇ ਨੇ ਸੂਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਥਾਣੇਦਾਰ ੧੬ ਜੂਨ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ੪ ਵਜੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਥਾਣੇਦਾਰ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ ਤੇ
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਨੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਸਿੰਘਾਂ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੁਣ ਵਾਲ਼ਾ ਖੁਸ਼ਕੀ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਪਾਲੇ ਮਾਰੀ ਬੱਕਰੀ ਵਾਂਗੂ ਕੰਬੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਠੋਕੀਆਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਖੁਸ਼ਕੀ ਦੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੰਗਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦੋਦੜਾ ਨੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਕੁਸਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਖੁਸ਼ਕੀ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਫ਼ੈਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਲੀਸ ਹਰਲ-ਹਰਲ ਲੱਭਦੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਖੁਸ਼ਕੀ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਤੇ ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ।


ਅਗਸਤ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਕੋਲ਼ ਲੁਬਾਣਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਅਗਵਾ ਕਰ ਕੇ ਕੁਝ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਹਿੰਦੂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਬ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਇਸ ਬੱਸ ਕਾਂਡ ਲਈ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ, ਭਾਈ ਤਰਸੇਮ ਸਿੰਘ ਕੋਹਾੜ, ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਰਜਨਪੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਰੋਡੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ੇ ਸਰਪੰਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਾਊਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਿਰੋਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪਿੰਡ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਗਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ‘ਤੇ
ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਿਸੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਦੀ ਮੁਖ਼ਬਰੀ ਉੱਤੇ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ੬ ਨੰਬਰ ਚੁੰਗੀ ਕੋਲ਼ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ਼ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਕਿੜ ਸੀ। ਕਈ ਦਿਨ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ, ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ੩੧ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਜੈਤੋ-ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਢੈਪਈ ਪਿੰਡ ਕੋਲ਼ ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟੜੀ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ੧੦ ਨਵੰਬਰ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਹੋਈ। ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਭੋਗ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਹਾਜਰੀ ਭਰੀ। ‘ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਮਾਲਵਾ ਕੇਸਰੀ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ’ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲਈ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਈ ਖੱਪਿਆਂਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

…..ਅੱਗੇ ਮੌਤ ਖੜ੍ਹੀ

ਅੰਤ ਉਹ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ੧ ਦਸੰਬਰ ੧੯੮੬ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਟੁੱਕੜਬੋਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਾਦਿਕ ਕੋਲ਼ ਉਹ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਸਨਤੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਕਦੋਂ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਗੁੰਡਾ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਝੜ ਗਏ।


ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਕਬੂਲ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਤਿਉਂ – ਤਿਉਂ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ਾ ਟਾਊਟ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨਕਲ਼ੀ ਨਿਹੰਗ ਤਾਂ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਵੈਰ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਟਾਊਟ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੀਣਾ ਹਰਾਮ ਕੀਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਚੇ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਜੁਝਾਰੂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦਿਨ ਹੀ ਛਾਪੇ ਮਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਵਧਦਾ ਹੀ ਗਿਆ।

ਟਾਊਟ ਦਾ ਹਸ਼ਰ

ਬਾਘੇਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਰਿਬੈਰੋ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਉਤੇ ਬੜੀ ਅੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਜਰਨੈਲ ਟਾਊਟ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ‘ਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਕਹਿਰ ਢਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇਸ ਟਾਊਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਛਿੱਤਰ-ਪਰੇਡ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੇ ਹੀ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਇਆ।

ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਸਿੱਧਾ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ.ਲਾਇਆ

ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਬੈਰੋ ਦਾ ਥਾਪੜਾ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਭੂਤ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ ੧੯੮੭ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ੬੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਰਸਿੱਖ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੨੭ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੀ ਸਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕਿੱਲੀ ਚਾਹਲ ਥਾਣਾ ਮਹਿਣਾ, ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੇਬਾ ਮੁਕਤਸਰ, ਭਾਈ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੁਕਤਸਰ, ਭਾਈ
ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿੰਨੀ ਬਾਬਾ, ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੁਨੇਕੇ ਥਾਣਾ ਮੋਗਾ, ਭਾਈ ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਲੰਧਰ, ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗਨੀਵਾਲ਼, ਭਾਈ ਜਲੌਰ ਸਿੰਘ ਡਾਲਾ, ਭਾਈ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਜੈਦਾ, ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਥਾਣਾ ਸਾਦਿਕ, ਭਾਈ ਨੈਬ ਸਿੰਘ ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ, ਭਾਈ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਝੰਡੇਆਣਾ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਬਾਘਾਪੁਰਾਣਾ, ਭਾਈ ਨੇਕ ਸਿੰਘ ਸੱਦਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਭਾਈ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ, ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਮੋਗਾ, ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਡੂਲੇਵਾਲ਼ਾ ਆਦਿਕ ਸਨ।
ਇਹ ਕਤਲ ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸੀਆਂ, ਕੈਟਾਂ, ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਤਲ ਟੋਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਕਰਦੇ, ਲੁੱਟ- ਮਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਆਮ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਉਜਾੜ ਸੁੱਟਿਆ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘਰ ਦਾ ਗੇਟ ਵੀ ਪੁੱਟ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਬਾਘਾਪੁਰਾਣੇ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਲਕਾ ਵੀ ਪੁੱਟ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਐਸ.ਪੀ. ਦੇਸ ਰਾਜ ਤੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਪਰ ਤੱਤੀ ਲੁੱਕ ਪਾਈ ਤੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਘੜੀਸਿਆ। ਐਨਾ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਬਾਂ-ਬਾਂ ਕਰ ਉੱਠਿਆ। ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਐਨਾ ਭੂਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੱਖ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਚੇ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦਾ ਵਾਸੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਿਆਰੇ ਕਰ ਲਏ।੧੫ ਸਤੰਬਰ ੧੯੮੭ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਾਘੇਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਹਰ ਗਲ਼ੀ-ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਨਾਕੇ ਮੱਲ ਲਏ। ਕੋਈ ਰੇੜ੍ਹੀ-ਫੜੀ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕੋਈ ਪਿੰਡੋਂ ਕੰਮ ਆਏ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਕਾਲਜੀਏਟ ਬਣਿਆ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਥੱਬਾ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਚਹਿਰੀ ਕੰਮ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਿਤ ਸਿੰਘ, ਥਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਇਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਰਾਏਪੁਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੱਖਾ ਧੱਲੇ ਕੇ ਵਾਲ਼ੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਿਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਲਕੇ ਦੇ ਫਿਲਟਰ ਵਰਗਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਥਾਣੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫ਼ਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪੁਲੀਸ ਅੰਦਰੇ ਦੜ੍ਹੀ ਰਹੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹਰਨ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ. ਨੇ ਕਈ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੇ,
ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ‘ਬਹਾਦਰੀ’ ਵਿਖਾਈ। ਮਿਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਰਵਿਸ ਰਿਵਾਲਵਰ ਵੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੈ ਗਏ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਦਾ ਨਾਂ ਘਰ-ਘਰ ਪੁੱਜ ਗਿਆ।

ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦਾ ਗਠਨ

ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ ਨੇੜੇ ਕਾਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਗਿਆਨੀ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਆਰਮਡ ਫ਼ੋਰਸ, ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਰਜਮੈਂਟ, ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ,ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਆਰਮਡ ਪੁਲੀਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੋਰਸ, ਮਾਲਵਾ ਕੇਸਰੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ ਆਦਿਕ ਸੱਤ
ਜੁਝਾਰੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ ਗਿਆਨੀ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਖੀ ਥਾਪੇ ਗਏ। ਜੁਲਾਈ ੧੯੮੮ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ. ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਗੱਡਣ ਲੱਗੀ। ੧੯੮੮ ਤੋਂ ੧੯੯੨ ਤਕ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਕੂਮਤ ਲਈ ਬਿਪਤਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਗੱਭਰੂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰ ਆਏ। ਭਾਈ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਈ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਵਾਲ਼ੀ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਵਾਲ਼ੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਇਕਮਿਕ ਹੀ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਠਰੂਆ, ਭਾਈ
ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮਚਾਕੀ, ਭਾਈ ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ, ਭਾਈ ਦੇਵਪਾਲ ਸਿੰਘ ਰਾਡੂ ਕਾਂਡ, ਭਾਈ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੋਨਾ, ਭਾਈ ਜੰਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ, ਭਾਈ ਜੁਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸਮਾਲਸਰ, ਭਾਈ ਜਗਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਕਬਾ, ਭਾਈ ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ(ਤਿੰਨੇ ਰਿਬੈਰੋ ਕਾਂਡ), ਭਾਈ ਦਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਰੂਮੀ, ਭਾਈ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਰੀਪੁਰ, ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝਾਂਡੇ, ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਰਿੰਪੀ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਖ਼ੁਸ਼ਕਰਨਜੋਤ ਸਿੰਘ ਹਨੀ, ਭਾਈ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਈਨਾ ਬਾਜਵਾ, ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਘਵੱਦੀ ਜਿਹੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸੂਝਵਾਨ, ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਕੌਮੀ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ ਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਛਾ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ।

ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ

ਜਦ ਚਾਰ ਜੁਝਾਰੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫ਼ੋਰਸ, ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸਨ, ਜਦ ਜੁਝਾਰੂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਉੱਪਰੋ-ਥਲੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ, ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਧੜੱਲੇਦਾਰ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਐਸ.ਪੀ. ਆਰ.ਐਸ.ਗਿੱਲ, ਬੁੱਚੜ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੋਬਿੰਦ
ਰਾਮ, ਐਸ.ਪੀ.ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਆਰ.ਐਸ.ਟਿਵਾਣਾ, ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਜਗਰਾਓਂ ਤਾਰਾ ਚੰਦ, ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਵਿਤ ਮੰਤਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਫਿੱਡੂ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ: ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨੇ ਸੋਧਿਆ। ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਲਾਲ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਜੈਤੋ ਤੇ ਮੋਗੇ ਤੇ ਫ਼ਿਰਕੂ ਜੱਜ ਗੋਇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨੇ ਸੋਧਿਆ। ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਧ ਸੈਣੀ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ., ਰੋਮਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਬੈਰੋ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੁਬੋਧ ਕਾਂਤ ਸਹਾਇ, ਗਵਰਨਰ ਓ.ਪੀ. ਮਲਹੋਤਰਾ, ਐਸ.ਪੀ. ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ. ਮਾਂਗਟ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਬਚ ਗਏ। ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਿਰਤ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਐਸ.ਪੀ. ਦੇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਿੰਘ ਛੁਡਵਾਏ। ਇਸੇ ਐਸ.ਪੀ. ਨੇ ਬਾਘੇਪੁਰਾਣੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਵਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਤਰਕੀਬ ਆਮ ਵਰਤੀ ਗਈ।

ਹਕੂਮਤੀ ਚਾਲਾਂ

ਇਹਨਾਂ ਐਕਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਝਾਰੂ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪਕੜ ਤੇ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਬੇਹੱਦ ਵਧੀ। ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜੁਝਾਰੂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ, ਲੱਕ ਤੋੜਨ ਤੇ ਲੀਹੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪਾਉਣ ਤੇ ਲਹਿਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਟਾਂ ਨੇ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ
ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੀ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ ਤੇ ਕੈਟ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਗਸਤ ੧੯੯੧ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਤੇ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰੀਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਲੀਲ ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਪਰ ਡਾ: ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ।ਅੰਤਮ
ਫ਼ੈਸਲਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਿੱਖ ਜੁਝਾਰੂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਏ।

ਰਾਡੂ ਅਗਵਾ ਕਾਂਡ

ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੯੧ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਮਿਸਟਰ ‘ਲਿਵਿਊ ਰਾਡੂ’ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦੇ ਤੇ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੇ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਮੰਗੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ, ਪਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਰਾਡੂ ਦੀ ਐਨੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਡੂ ਦਾ ਅਗਵਾ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਜਗਰਾਓਂ-ਮੋਗਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਡੂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ

ਹਕੂਮਤੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਹਰ ਹਰਬਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅੱਡੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘ ਐਨੇ ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਇਖ਼ਲਾਕ ਵਾਲ਼ੇ ਸਨ ਕਿ ਹਰ ਘਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਠਾਹਰ ਸੀ। ਹਰ ਮਲਵਈ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ‘ਬਾਈ ਜੀ’ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ਼ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਲਈ ਸਦਾ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਸੱਚਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੋਣੀ ਹੀ ਹੋਣੀ ਸੀ।


੨੯ ਜੁਲਾਈ ੧੯੯੨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਡੀ.ਜੀ.ਪੀ., ਕੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਅਕਸਰ ਹੀ ਨਕਲ਼ੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਊ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਬਲਾਕ-ਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਨੰਬਰ ੯੫ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪੁਲੀਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕਿਸੇ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਂ ਸੱਚੀ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਇਹ ਰਾਜ ਅਜੇ ਤਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ। ਭਾਈ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਾਉਂਕੇ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪੁਲੀਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹਠੂਰ ਨੇ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕੀ ਪਤਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੱਚਾਈ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲੈ ਆਵੇ।
ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਗਊ-ਘਾਟ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ੪੦ ਲੱਖ ਦਾ ਇਨਾਮ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਐਸ.ਐਸ.ਪੀ. ਚਟੋਪਾਧਿਆ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਵੇਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੁਲੀਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੋਈ ਮੁਲਾਜਮ ਗੰਢ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਤੀ ਗੜਬੜ ਕਰ ਗਿਆ। ਖ਼ੈਰ, ਇਹ ਸੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਤਾਂ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਵੇਗਾ ਹੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭਰਾ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਦਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕੁ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਰਾ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਦਮਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਬੈਠਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸ. ਜੱਗਾ ਸਿੰਘ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਛੱਜਾਵਾਲ਼ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਜਗਰਾਓਂ ਵਿਖੇ ਜੂਝ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮਗਰੋਂ ਜੁਝਾਰੂ ਲਹਿਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਈ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੁਖੀ ਡਾ: ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਥਾਪੇ ਗਏ।

Shaheed Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala - 29th July 1992 ; Reward of Rs. 4,00,000 Upon His Head
Shaheed Jathedar Gurjant Singh Budhsinghwala – 29th July 1992 ; Reward of Rs. 4,00,000 Upon His Head

Interview mother of Jathedar Budhsinghwala ji

The latest interview of adorable mother of khalistan libaration force chief general Amar Shaheed Jathedar Gurjant singh Budhsinghwala ji on jathedar Budhsinghwala shaeedi smagam 29 july 2015 .
Mata surjit kaur ji




Leave a Comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.